لحن بیان چیست؟

در واقع لحن، احساس گوینده سخن می‌باشد که با کلامش آن را بیان می‌نماید. زمانی که با کسی صحبت می‌کنید، علاوه بر کلمات و واژگان احساس خود را نیز به مخاطب منتقل می‌نمایید. در صورتی که مخاطب بین احساس شما و کلامتان تضاد و یا تناقضی ببیند به جای کلام، احساسی که منتقل می‌کنید را می‌پذیرد. به عبارت دیگر، لحن در ذهن مخاطب باعث تصویر سازی می‌شود. در صورتی که نتوانید از طریق کلمات و جملات خود در صحبت کردن برای مخاطب تصویر سازی کنید، نباید انتظار داشته باشید کلامتان قدرت و تاثیر لازم را داشته باشد.

می‌توان لحن را همان آوا یا آهنگ صدا نیز دانست. در شرایط‌های مختلف آهنگ و آوای کلام متغیر می‌باشد. به عنوان مثال زمانی که خشمگین هستیم آهنگ کلام یا آوا با زمانی که آرام هستیم متفاوت می‌باشد و همین امر باعث انتقال و بهتر متوجه شدن منظورمان توسط مخاطب می‌شود.

انواع لحن حرف زدن

برای درک بهتر انواع لحن، بهتر است با آنها آشنایی داشته باشید. به این منظور شایع‌ترین موارد لحن‌ها را در ادامه ذکر خواهیم کرد.

• لحن هیجانی از انواع لحن در فن بیان است که به مخاطب پیام یک موضوع بسیار شگفت انگیز و حیرت آور را منتقل می‌کند که اکثراً همراه با ریتم تند و تن صدای کمی بالاتر از حد معمول می‌باشد.

• لحن خشمگین پیام ناراحتی و عصبانیت را منتقل می‌کند که اغلب تن صدا بالا و کمی تند می‌باشد‌ که در چنین حالتی لحن مخاطب نیز حالت تدافعی می‌گیرد.

• در لحن تحقیر که اغلب با لبخند بر لب گوینده همراه است، در واقع یک کلمه مثبت با معنای منفی انتقال داده می‌شود که تن و ریتم صدا عادی است. به عنوان‌ مثال امروز خیلی بامزه شدی!

• لحن متعجب حس حیرت و غیر منتظر بودن را به مخاطب انتقال می‌دهد.

• لحن محترمانه و رسمی اغلب دارای ریتم و تن صدای معمولی می‌باشد که کلمات با آرامش و رسمی ادا می‌شوند.

• لحن غم انگیز، حس غم و ناراحتی را به مخاطب منتقل می‌دهد که تن صدای پایین و ریتم کند دارد.

• لحن طلبکارانه پیام برتر بودن خود نسبت به مخاطب را انتقال می‌دهد که اغلب تن صدا بالا و ریتم معمولی می‌باشد.

  در لحن سوالی تن صدا بیشتر به نوع سوال بستگی دارد. اگر سوال عجیبی باشد به همان میزان تن صدا بالا خواهد رفت‌.

کاربرد لحن در فن بیان

اهمیت لحن در فن بیان به گونه‌ای است که متخصصان حوزه ارتباط کلامی اظهار دارند که فن بیان معادل لحن می‌باشد، زیرا همه‌ تکنیک‌های فن بیان مانند صداسازی، تنفس، تلفظ و… به لحن درست و حرفه‌ای کمک می‌کنند. برای پی بردن به اهمیت لحن می‌توانید جمله‌ای را با لحن‌های مختلف بگویید. به عنوان مثال، زمانی که همسرتان شما را صدا می‌زند پاسخ شما می‌تواند بله و یا جانم باشد. کلمه بله و جانم را می‌توان با لحن‌های مختلف مانند عاشقانه، جدی، بی‌تفاوت ادا کرد.

زمانی که قصد دارید در یک جمعی سخن بگویید، به عنوان مثال مدیری که می‌خواهد درباره‌ اهداف کسب و کار و برنامه‌هایش سخن بگوید، در صورتی که لحن مناسب نداشته باشد مخاطبان از شنیدن صحبت‌های او دچار سو تفاهم می‌شوند یا به منظور آن به خوبی پی نمی‌برند. همچنین محکم بودن و اطمینان در انجام تصمیماتتان را نیز نخواهند فهمید. بنابراین لحن شما می‌تواند صحبت‌های شما را به شکل دیگری در ذهن مخاطب ترجمه کند. برخورداری از لحن مناسب و بیان صحیح باعث ایجاد تصویر سازی مناسب در ذهن مخاطب و همچنین نزدیک‌تر شدن شما به خواسته و اهدافتان می‌شود.

اثرگذارترین تمرین برای تقویت لحن

یکی از تمرینات برای تقویت لحن قصه گفتن می‌باشد. هنگامی که برای کودکان قصه و داستان می‌گوییم، از لحن خودمانی‌تری استفاده می‌کنیم و در واقع با لحن بازی می‌کنیم تا محتوای داستان برای کودکان قابل درک باشد. در زمانی که در مورد ترس، خشم، عجله، خوشحال یا تعجب صحبت می‌کنیم، لحن گفتار و تن صدای متناسب با آن را به کار می‌بریم و این عمل تمرین مناسبی برای تقویت لحن بیان محسوب می‌شود. شاهنامه خوانی نیز می‌تواند یکی از این تمرین‌ها باشد که تمام مهارت‌های فن بیان از جمله تن صدا، لحن، ادا کردن کلمات، حس کلامی، زبان بدن و… را می‌توان در شاهنامه خوانی تقویت کرد.

بهترین و اثرگذارترین تمرین برای تقویت لحن، دکلمه شعر نو می‌باشد. شعر نو نسبت به شعرهایی با قالب‌های کهن مانند غزل و قصیده برای این امر مناسب‌تر است. زیرا در قالب‌های کهن ریتم و موسیقی شعر غالب می‌باشد و باعث می‌شود اسیر وزن و موسیقی شعر شده و لحن را از دست بدهید. شعر نو به نثر و به زبان گفتاری امروزی ما بسیار نزدیک تر است. علاوه بر آن در این شعر  یک تصویر و کلام برای شما بیان می‌گردد و مانند قاب عکسی می‌باشند که با نگاه کردن به آن مخاطب مفاهیم را از آن می‌گیرد. شعرهای نو نیما یوشیج پیشنهاد مناسبی به این منظور می‌باشد. خاطره تعریف کردن نیز  علاوه بر تاثیر آن بر سلامت روانی، تاثیر مثبتی نیز در تقویت لحن دارد.

متن برای تمرین لحن

برای تمرین لحن می‌توانید از متن شعرهای نو مانند شعر بودن و شعر در این بن بست، سروده احمد شاملو برای تمرین لحن اعتراضی استفاده نمایید. برای تمرین لحن کلافگی و بی حوصلگی شعر قاصدک و برای تمرین لحن حسرت و افسوس شعر مهتاب نیما یوشیج مناسب می‌باشد. شعر خوان هشتم از مهدی اخوان برای تمرین لحن حماسی و شعر لحظه دیدار از مهدی اخوان ثالث برای تمرین لحن عاشقانه مناسب است. به منظور تمرین لحن خشونت، خشم، کینه و یا نفرت، شعر گرگ هار مهدی اخوان ثالث مناسب است. همچنین برای تمرین لحن عاشقانه همراه با ترس و وحشت، شعر تو را من چشم در راهم از نیما یوشیج گزینه‌ مناسبی می‌تواند باشد.